Zeventien partners, met Erfgoedcel Kusterfgoed en Erfgoedcel Brugge als trekkers, onderzochten hoe in de regio's Brugge en de Middenkust een betere samenwerking mogelijk is in de zorg voor roerend erfgoed.
Met het driejarige project ‘Naar een regionale collectie- en depotwerking in regio Brugge-Middenkust’, of kortweg ‘Regionale erfgoedzorg in Brugge en de Middenkust’, kwamen erfgoedcellen Brugge en Kusterfgoed tegemoet aan de realiteit in het lokale erfgoedwerk. Het project kreeg € 175.000 subsidie op basis van het Vlaams cultureelerfgoeddecreet.
In de regio's Brugge en Middenkust zijn Erfgoedcel Brugge en Erfgoedcel Kusterfgoed actief. Samen ondersteunden ze, bij aanvang van dit project in 2023, slechts 6 van de 17 gemeenten (Brugge, Blankenberge, Bredene, De Haan, Middelkerke en Oostende). 11 gemeenten stonden dus oorspronkelijk ‘alleen’ in hun werking rond cultureel erfgoed en erfgoedzorg in het bijzonder. De praktijk bewijst dat het niet gemakkelijk is om met de beschikbare tijd en middelen te voldoen aan de normen van een sector die steeds professioneler wordt.
Een deel van het antwoord is beter regionaal samenwerken en onderling afstemmen. Dit driejarige project (juni 2023 - mei 2026) verkende welke vormen die samenwerking op het vlak van erfgoedzorg kan aannemen.
Daarnaast betekent het beperkte werkingsgebied van de erfgoedcellen dat er geen overzicht is van het erfgoed in de regio. Het project brengt de versnipperde gegevens over erfgoedcollecties bij elkaar waardoor een regionaal overzicht ontstaat. Dat laat ons toe om rode draden te onderscheiden en verder te bouwen aan de identiteit, de ‘smoel’ van de regio Brugge-Middenkust.
Projectmedewerker Ellen Soenens was door de twee erfgoedcellen aangesteld om het project in goede banen te leiden en werd ondersteund door een stuurgroep van projectpartners: Musea Brugge, IOED Raakvlak, erfgoedcellen CO7, Terf en Zuidwest, erfgoeddepots Trezoor en DEPOTYZE, FARO en de lokale besturen van Beernem, Blankenberge, Bredene, Brugge, Damme, De Haan, Gistel, Ichtegem, Jabbeke, Knokke-Heist, Middelkerke, Oostende, Oudenburg, Torhout en Zedelgem (zie ingekleurde gemeenten op de kaart hierboven).
Het project bestond uit 5 onderdelen of werkpakketten die we stap voor stap aanpakten:
- Werkpakket 1. Regionale veldtekening
- Werkpakket 2. Regionaal lerend netwerk
- Werkpakket 3. Regionale erfgoedlijnen
- Werkpakket 4. Regionaal erfgoeddepot
- Werkpakket 5. Rapportage en kennisverankering
Samen met de projectpartners bereidden we elke stap grondig voor en achteraf evalueerden we voordat we de volgende stap zetten.
Werkpakket 1. Regionale veldtekening
Door het beperkte werkingsgebied van de erfgoedcellen was er geen overzicht van het roerend erfgoed in deze regio’s. We brachten het roerend erfgoed in de partnergemeenten in kaart met het collectiemetadatamodel COMETA. Met dat model registreerden we geen aparte objecten, maar (deel)collecties. Een deelcollectie is een samenhangende groep objecten in het groter geheel van een collectie, zoals een deelcollectie postkaarten in een gemeentelijke erfgoedcollectie. We verzamelden alle informatie over de inhoud en de context van elke (deel)collectie: Over welk soort objecten gaat het? Uit welke materialen zijn ze gemaakt? Zijn ze thematisch aan elkaar gelinkt? Wie is de eigenaar? Hoe worden ze bewaard? Al die gegevens verwerkten we tot één groot overzicht of veldtekening.
Het project bracht de versnipperde gegevens over erfgoedcollecties bij elkaar waardoor een regionaal overzicht ontstond. Ook de noden en de expertise in de regio’s Brugge en Middenkust werden opgelijst. We motiveerden de beheerders van erfgoedcollecties om gebruiker te worden van de Vlaamse erfgoeddatabank beheerd door meemoo en om hun collecties bekend te maken op de Erfgoedkaart van FARO.
Werkpakket 2. Regionaal lerend netwerk
We richtten een regionaal lerend netwerk op waarin beheerders van erfgoedcollecties uit de regio’s Brugge en Middenkust kennis, ervaringen en inspirerende voorbeelden konden delen. Ook konden ze er samen problemen aanpakken of oplossen. In dat netwerk vonden ze elkaar, maar ook spelers met een regionale rol, zoals de erfgoedcellen.
De erfgoedcellen trokken het lerend netwerk. Ze boden op basis van de noden van de partnergemeenten gerichte vorming aan en zetten vier begeleidingstrajecten op: waarderen, collectieplanning, RE-ORG en calamiteitenplanning.
Werkpakket 3. Regionale erfgoedlijnen
Op basis van de veldtekening, een gerichte burgerbevraging en drie werkgroepen met erfgoedliefhebbers, erfgoedwerkers en historici konden we rode draden onderscheiden en de identiteit, de ‘smoel’ van de regio’s Brugge en Middenkust vastleggen.
Dit resulteerde uiteindelijk in vijf erfgoedlijnen, die samen het regionaal erfgoedprofiel van Brugge en de Middenkust vormen. Met dit regionaal erfgoedprofiel hebben we voortaan een richtsnoer in handen om collectiewerking regionaal af te stemmen en om prioriteiten te helpen stellen op het vlak van de bewaring van erfgoed in deze regio’s.
Lees het volledige document over de erfgoedlijnen:
Werkpakket 4. Regionaal erfgoeddepot
In juli 2023 opende de Erfgoedfabriek haar deuren. Het depot herbergt het kostuumatelier van de Stad Brugge en de collecties van Musea Brugge en de IOED Raakvlak. Zo’n 35 % van de depotruimte is voor collecties uit de regio’s Brugge en Middenkust. De Provincie West-Vlaanderen stipuleerde dat ook Kortemark en Koekelare gebruik mogen maken van het depot (gearceerde gemeenten op de kaart hierboven). De Provincie heeft de bouw van het depot financieel ondersteund en stelde het werkingsgebied via een erfpachtovereenkomst met Stad Brugge vast in 2018. Hierdoor neemt Stad Brugge een belangrijke rol op in het behoud van het regionale erfgoed.
Tijdens dit werkpakket verkenden we hoe die regionale taak kunnen invullen, rekening houdend met de erfgoedcollecties en depotnoden in de regio’s, de beschikbare oppervlakte en de indeling van het depot. Zowel op het vlak van faciliteiten (depotruimte, gebruik van de anoxiekamer) als van consulentschap (adviseren, kennis delen). Over het regionaal gezicht van de Erfgoedfabriek lees je meer in de verhuisblog van Musea Brugge.
Samen met de beheerders van het depot – Musea Brugge en Raakvlak – stelden we een regionaal depotprofiel op en dachten we na over opnamevoorwaarden en -procedures. We konden hiervoor rekenen op de ervaring van de andere regionale erfgoeddepots in West-Vlaanderen, die kennispartner waren in het project. Zo willen we een schakel zijn in een afgestemd depotbeleid.
Hoe dit alles concreet vorm zal krijgen vanaf 2027, hangt af van de werkingssubsidie die Erfgoedcel Brugge in samenspraak met Erfgoedcel Kusterfgoed heeft aangevraagd op 1 april 2026 en die minister voor cultuur Gennez in oktober toekent.
Werkpakket 5. Rapportage en kennisverankering
De projectresultaten werden voorgesteld op een afsluitende studiedag in BRUSK op 21 mei 2026.
In de zomer van 2026 publiceren we het projectrapport op de websites van erfgoedcellen Brugge en Kusterfgoed en van FARO. De depotfiche van het roerend erfgoeddepot in de Erfgoedfabriek is al online raadpleegbaar.
Download de presentaties van de studiedag:
In het kort
Doel: behoud en beheer van roerend erfgoed
Projectcoördinator: Erfgoedcellen Kusterfgoed en Brugge
Projectpartners: Musea Brugge; IOED Raakvlak; erfgoedcellen CO7, Terf en Zuidwest; erfgoeddepots Trezoor en De Potyze; FARO; lokale besturen van Beernem, Blankenberge, Bredene, Brugge, Damme, De Haan, Gistel, Ichtegem, Jabbeke, Knokke-Heist, Middelkerke, Oostende, Oudenburg, Torhout, Zedelgem.
Periode: 2023-2026